04 decembro 2017

Obradoiros da memoria (I)

Dentro do proxecto desenvolvido estes anos atrás, fixeramos un oco para escoitar a voz dos nosos maiores, contando coa colaboración da Asociación Carballo Vivo
En sesións distendidas nas que se mesturaban cafés e lembranzas, a propia veciñanza da parroquia de Carballo foi achegando os seus recordos e vivencias que foron recollidos e serviron para documentar algunha das sesións das Xornadas de Interpretación e Dinamización do Medio Rural e nalgún caso para publicar pequenos vídeos no blog Ao pé do Carballo.
A día de hoxe consideramos que estes vídeos deben ocupar un  espazo neste caderno pois , sen dúbida son parte importante da memoria do concello.
Hoxe incorporamos este primeiro que no seu momento foi publicado baixo o título de "O meu outono" ( publicado o 28 de marzo de 2014)

Seguir lendo...

27 novembro 2017

Días de imposición

Días atrás desenvolveuse nas redes sociais, entre a veciñanza friolesa, unha controversia relacionada co uso da nosa lingua na que se fixo mención a algunha desas mentiras ás que é frecuente botar man para desacreditar a nosa lingua ( das que se fala polo miúdo no ensaio "55 mentiras sobre a lingua galega" 
Non quedamos moi satisfeitos coa exposición do noso punto de vista na citada confrontación de ideas.
O caso é que días despois, concretamente o 21 deste mes, tivemos a sorte de ler no blog  Nube Tóxica, da xornalista do diario El Progreso, Marta Veiga, un artigo tan didáctico e tan nidio sobre a situación  social da nosa lingua que consideramos que pagaba a pena subilo ao noso blog, aínda que como ben sabedes non é práctica habitual.
Somos coñecedores de que a citada xornalista de cando en vez, bota unha ollada a esta bitácora e, tendo a súa autorización, plasmamos aquí o artigo que baixo o título da entrada publicou no citado diario.
Di así:
"O PRIMEIRO traballo que lle entreguei a Carme Hermida mereceu un menos oito. Póñoo en letra, porque así dá a impresión de non ser tan embarazoso. A miña estrea cun suspenso final foi en segundo de carreira. Lingua Galega Oral, outra vez con Carme Hermida. Naquela altura, se estabas feita de material de chapona como era o caso, resultaba o meirande dos dramas. Suspendín galego en xuño. O práctico; no teórico quitei notable (isto escribiuno a chapona). Botei o verán de bolseira no Diario Montañés de Cantabria. Na casa, escoitaba as cintas de A Roda e de Los Tamara de meu pai. Os cassettes de chistes de Farruco. E estudaba listaxes de palabras. Oso e óso. Doce e dóce. Présa e presa. Vai a pola pola póla. Volvín suspender en setembro. Aprobei en terceira convocatoria. Cun suficiente. 
Ademais de amolarme porque un suspenso era un escenario no que nunca me vira, mancoume porque eu poñíalle intención. De verdade quería aprender. Colocar os pronomes no sitio, identificar vogais abertas e pechadas. A Terra do Medio é a terra de meu pai —ata aquí, a miña homenaxe a Julio Iglesias— e desexaba que o seu xeito de comunicarse co mundo fose tamén o meu. Axudoume moitísimo a miña tía Carme, que fala ben bonito. Foron tamén un aliciente as noites de sábado melidás, onde o carácter de lingua franca do galego para o lecer, o ligoteo e o bebercio non se discute.
No verán de 1999 saín do armario. Como galegofalante. Foi en Lalín. Chegaba a un sitio novo onde podía facer tábula rasa. Ninguén coñecía o meu pasado pentavocálico con tempos compostos. Nalgún momento entre o segundo e o terceiro milenio, empecei a soñar en galego. No proceso atopei, sobre todo, estupefacción. "¡Con lo bonito que te queda el castellano!". "¡A quién se le ocurre; una chica joven!". Esta é unha das miñas favoritas: "¿Cómo es que pierdes el tiempo con el gallego, si aquí no te hace falta para nada?".
"¿Estás segura de que quieres hablar en gallego, mira que así no vas a encontrar novio". Podería seguir ata o día de Nadal, pero non é o caso. 
A Carme Hermida non lle gardo sequera un chisco de carraxe, porque foi unha profesora marabillosa. Non creo que a ninguén lle teñan que dar unha medalla Castelao por aprender o idioma do sitio onde vive. Sobre todo, se esa lingua é unha ferramenta de traballo. Estou certa de que nestes máis de vinte anos que levo en Galicia, se tivese vivido en castelán, ninguén se tería feito cruces. Sería "o normal". Tería dado moitísimas menos explicacións. 
Ninguén tería cuestionado os meus motivos. "¿Quieres vivir en la aldea o eres del Bloque?". 
A posverdade leva instalada entre nós desde que se aprobou a Lei de Normalización Lingüística en 1983. "Siempre lo están cambiando". Mentira, dúas normativas en 35 anos. Cando lle quitaron o til a ‘sólo’ en castelán non vos vin bourar así. "Se han inventado un gallego que no habla nadie". Porque, claro, todas as linguas do mundo deben ter un rexistro culto estandarizado excepto o galego, que é para afalarlle ás vacas. "Es que el niño saca malas notas en Coñe porque se la dan en gallego". Mais o suspenso en Matemáticas non ten nada que ver coa súa comprensión en castelán. 
"Un gallego de Lugo y otro de Pontevedra no se entienden". Esta foi onte, no Twitter, a conto de que a un profesor de Filosofía dun instituto de Fuenlabrada lle parece fatal todo #LoDelGallego e pensou que sería unha boa idea meterse a sociolingüista das silveiras. Pobriño."

Nota: A ilustración tamén está recollida do diario "El Progreso"

Seguir lendo...

19 novembro 2017

Pagou a pena !

Esta fin de semana participamos en dúas actividades que veñen a simbolizar o tránsito da dinámica desenvolta ata a data, por este caderno, a un novo camiño iniciado polo proxecto que baixo o mesmo nome que o blog, promove a Asociación Carballo Vivo.

O venres fomos convidados pola Facultade de Ciencias da Educación da USC a relatar o que foi o camiño de "Friol: algo máis que pan e queixo" desenvolto ao longo dos cursos 2007/2016 no CPI Dr. López Suárez. Completaba esta nosa exposición o percorrido que o alumnado de 4º de Pedagoxía fixera pola Rede Museística Provincial -- con visita ao Museo de Lugo e ao de S Paio de Narla -- e o coñecemento doutro importante proxecto coordinado por Antonio Reigosa, como é o de Galicia Encantada.

Só agradecer a Suso Rodríguez a invitación a participar nesta actividade e á acollida, que coma sempre, recibimos en San Paio, da man de Paquita, Ana e Carmiña. Grazas.
Por outra parte, o sábado deu inicio o proxecto do que xa informamos nunha entrada anterior e que, como actividade, tiña previsto o percorrido guiado pola parroquia de Anafreita, para por un lado recoñecer e poñer en valor o patrimonio material da citada parroquia, e polo outro recuperar algo do seu patrimonio inmaterial.
A xornada foi un éxito -- achegándonos aos vinte participantes--, que fomos escoitando de vagar as explicacións que nos ía achegando a veciñanza: Marino, Elida e Suso foron debullando pequenas historias das que iremos dando conta desde este caderno; como remate, na Casa da Torre fomos agasallados cun café e cunhas noces cheas de agarimo.
Cansados si, porque a ruta foi longa e con algún desnivel para alpinistas, pero cremos que como inicio, certamente (como encabezamos esta entrada) pagou a pena!

Seguir lendo...

11 novembro 2017

Por feiras e mercados (Friol tamén existe)

No Arquivo Histórico Provincial de Lugo estes días, e ata fins de xaneiro, pódese visitar a exposición "Por feiras e mercados" na que se poden contemplar 60 fotografías que reflicten unha mostra da actividade feiral, como elemento dinamizador tanto da vida económica como da vida social, desenvolta na provincia de Lugo ao longo de todo o século XX.
Na mesma podemos contemplar diferentes instantáneas de feiras como a de Monterroso, San Froilán, O Páramo, Monforte,...  quedando coas gañas de ver algunha fotografía, das importantes feiras, que no seu momento, se desenvolveron no concello de Friol. 
O Arquivo do fotógrafo Jose Luis Vega, asturiano que dende o ano 1940 ata a súa xubilación no 1978 percorreu a provincia coa súa cámara recollendo todo o que en Lugo sucedeu neses tempos, é o eixo fundamental, que non o único, sobre o que se apoia esta exposición.
Vega, frecuentaba Friol, e de feito hai algunha fotografía das feiras de Friol, publicadas no diario "El Progreso"  (como a que ilustra a entrada ) que ben podía estar incorporada á citada mostra.
De todas formas, algún problema  puntual coa catalogación dos fondos deste fotógrafo asturiano debe haber porque noutra exposición "Mujeres del s. XX: Luces y sombras"aparecía unha imaxe dun grupo realizando unha exhibición ximnastica infantil da Sección Feminina que sitúan no noso concello, cando realmente tal acto levárase a cabo no concello do Saviñao, na parroquia de Fión.
Pese ao dito hai que felicitar o Arquivo polo labor feito nestes últimos tempos, dando a coñecer mediante diferentes exposicións e mesmo nas redes sociais innumerables fotografias e documentos que axudan a entender mellor a nosa sociedade lucense.
Ao tempo esta entrada dá pé para ir pensando en tratar de facer un arquivo gráfico especificamente friolés.
Seguro existen fondos fotográficos, e contando coa boa vontade por parte da veciñanza propietaria dos mesmos, podería dar pé para  chegar a artellarse un Fondo Fotográfico Común de acceso libre. Experiencias deste tipo somos coñecedores de concellos onde se están desenvolvendo.
Esta idea está integrada no proxecto que lideran os de Carballo Vivo do que falamos na anterior entrada e sería unha ferramenta que permitiría reunir nun mesmo fondo as fotografías deste amplo concello.
Nota A fotografía de Vega saiu publicada o día 31 de decembro de 1970 no diario El Progreso

Seguir lendo...

09 novembro 2017

Un novo proxecto de Carballo Vivo

Un novo proxecto da man de Carballo Vivo ten previsto botarse a andar o próximo sábado día 18 de novembro. Co título de "Algo máis que pan e queixo" iníciase o que pretende ser unha serie continuada de visitas guiadas polas diferentes  parroquias do concello.
Como por algún lado había que comezar, escolleuse Anafreita como primeira parroquia a visitar. 
A actividade consiste nunha andaina que nos permitirá coñecer ou recoñecer os diferentes elementos significativos que conforman o conxunto da parroquia visitada. Aquí entran elementos arquitectónicos, medio natural, tradición oral, historia,... en resume un paseo para recoñecer o valor patrimonial material e inmaterial que cada lugar nos ofreza.
A idea final é recoller todas, as seguras, achegas e poñelas a dispor de toda a veciñanza, a través de  reportaxes gráficas, escritas, sonoras ou audivisuais, (irase vendo) que condensen todo o que de interese tiremos da visita.
O resultado final quedaría publicado neste blog que inicia así unha nova etapa na que pretende seguir fiel aos principios do proxecto que deu pé a esta publicación alá polo ano 2008.
Só queda animar a quen se queira animar a facer a Ruta que como indica o cartel será este sábado 18 de novembro pola mañá.

Seguir lendo...

07 xuño 2017

Se calo, revento (sic)

Lois Carré Alvarellos (1898-1965), fillo de Uxío Carré Aldao, fixo ao longo da súa vida unha máis que interesenate recolleita de romances, lendas e contos da tradición oral galega.
No ano 1968 publicouse polo Museo da Etnografía e Historia da Junta Distrital do Porto, o seu libro Contos populares da Galiza no que aparecen un monte de historias recollidas polo autor nas súas viaxes pola nosa terra.
Nesta recompilación aparecen tres relatos recollidos no noso concello:
Un co título de "Téñenche unha areíña de sal de máis"-pax 237- dentro do capítulo dedicado aos contos de curas, outro titulado "As fabas"-pax 405- dentro do capítulo dos contos porcos, irreverentes e ouscenos, e o que nós publicamos aquí -pax 167-: "Se calo, revento".
Reproducimos o texto tal como foi publicado, respectando a grafía empregada polo autor: 
"Ela era unha rapaza que tiña un mozo que lle non querían na casa; o seu pai lle non deixaba tunar, e tampouco podía ir â misa a non ser cando a levaba de par a nai; os domingos, as mozas do seu tempo adivertíanse no turreiro, e, ela, miña xoya !, estábase na casiña como as vellas. Pra poder sair un pouco, xuraba e perxuraba que lle non daría lado ao mozo, e se a nai quería de deixala ire, o pai, terne que terne, seguía a negal-o consentemento.
Un día, foi tanta a teimosía da rapaza, que a nai en cabo deixouna ir vel-o baile do turreiro, mas impoñéndolle como condizón que non había falar cô mozo, e pra se asegurare de cómo o non facía, pois de vela, o pai íâ escadullar,fíxolle levar a unha irmán pequecha que había dicir canto vise.
Foise a rapaza, e de chegando onda mozarría , viu decontado o rapaz a lle facel-as veiras; ela botábao fora, mas, dicíalle ele tan lindas cousas, que cando a irmanciña a lle turrar pol-a saia lembráballe o que a nai dixera na casa, tirou unha perra que levaba no peto do mandil, e díxolle â pequena: 
--Toma, e cala ; ti lle non dirás cousa â madre , non si?. Si ês boa, heiche dar máis.
A cativa atolecía coa súa perra no peto, cantas cousas podía ela mercar… 
E, a moza, falou canto quixo cô seu rapaz, e ainda botou unhas xeiriñas no baile. Ao chegal-a noite, cando na casa perguntoulle a nai:
--Tí non falarías cô rapaz?
A moza moi perena asegurou que non ,e como se estrevera no seu falar a dicir como a irmanciña podía de o revorar así, baise a pequena e volvéndolle a perra berroulle alritada:
--Toma, garda a tua perra, que eu se calo revento"

Seguir lendo...

19 maio 2017

Entre Torres

Onte celebrouse o Día internacional dos Museos e a Rede Museística Provincial confeccionou un programa para todos os da provincia nos que se inclúe o de San Paio de Narla. Este museo que na actualidade xoga un papel clave na dinamización sociocultural de Friol, como ben sabemos, desenvolve a súa actividade na fortaleza que foi dos señores das Seixas.
Pois ben, no ano 1926 sae á luz a "Guía de Galicia" de Ramón Otero Pedrayo, obra reeditada posteriormente nos anos 1945, 1954 e 1980 (que nós saibamos); e en todas elas aparece unha pequena referencia a Friol (páx 179 da edición do 1945) na que cita a Pena de Gonce, Guimarei e textualmente referíndose á Torre de Xiá : "cerca de Friol ruinas de la torre de San Payo" (sic).
Don Ramón faleceu no 1976 e evidentemente non puido testemuñar a rehabilitación feita pola Deputación Provincial de Lugo e sobre todo o papel que cumpre na actualidade a citada fortaleza. A actuación sobre este edificio poderiamos poñela como exemplo de respecto e recuperación do noso patrimonio.
No ano 2014 o guitiricense José María Díaz Castro foi o escritor homenaxeado no Día das Letras Galegas. A súa casa foi legada pola familia do poeta á Agrupación Cultural "Xermolos" que  nestes días realiza unha campaña de "crowfunding" para tratar de conseguir os fondos suficientes para afrontar o amaño da cuberta da citada vivenda. Iniciativa que amosa o cariño e defensa dun ben cultural en perigo.
Neste ano que estamos, o concello de Cartelle, lugar de nacemento dun dos pioneiros do cine galego: Carlos Velo, foi promotor da creación da Fundación do mesmo nome e, ao tempo, adquiriu a casa natal do cineasta. Convén lembrar que Cartelle é un concello ourensán da marxe esquerda do Miño cunha poboación semellante á do concello friolés e do que é alcaldesa Carmen Leyte (PP).
Exemplos públicos e privados que manifestan o interese na defensa do noso patrimonio.
Agora podemos facernos as preguntas: 
Cando seremos conscientes en Friol  do valor que temos na capitalidade do concello e que  estamos deixando caer a cachos? 
Tan desinteresada está a administración e os propietarios do Pazo Torre no seu coidado?
Exemplos como o primeiro que citabamos debían ser paradigma para calquera institución interesada na defensa do noso patrimonio.
Urxe intervir.         

Seguir lendo...

18 maio 2017

Remataron as Xornadas de Carballo Vivo


Onte remataron as V Xornadas de interpretación e dinamización do medio rural organizadas por Carballo Vivo. Despois de dúas fins de semanas consecutivas nas que se abordaron a problemática do lobo e a enfermidade do Alzheimer entre outras actividades, onte levouse a cabo a terceira sesión das Xornadas facéndoa coincidir coa celebración do Día das Letras Galegas.
Así puidemos asistir á montaxe teatral de Isabel Risco, que se a temos que xulgar polo interese do público e os aplausos recibidos  foi todo un éxito, e  á non menos exitosa presentación do incipiente grupo de teatro que a propia asociación friolesa está poñendo en marcha.
Aínda que a peza foi moi breve, puidemos constatar que hai madeira e que coa afouteza e valentía que caracteriza á xente de Carballo Vivo, seguro que se vai consolidar como outro eixo de traballo da citada asociación.
Rematou a sesión con música tradicional a cargo do grupo A Fonte de Merlán.
Non nos toca a nós avaliar o resultado das xornadas pero, desde logo, o que si podemos dicir é que lembrando o Imagine de Lennon que soou nunha das sesións non poderiamos imaxinar a día de hoxe o concello friolés sen Carballo Vivo.
Nota: As imaxes reflicten diferentes momentos da sesión de onte.

Seguir lendo...

17 maio 2017

17 de maio do 2017


Este 17 de maio ( e remarcamos a data porque semella que algúns aínda non a teñen moi clara) celebramos o Día das Letras Galegas na que sempre se homenaxea a algún escritor ou algunha escritora ---poucas a verdade-- sobranceiros da nosa lingua: este ano Carlos Casares
Ao tempo, é unha data vindicativa a prol da nosa lingua, lingua cada vez con menos presenza na sociedade galega, cada vez máis agredida e cada vez máis reducida a lingua litúrxica dunha boa parte da clase política dun país á que pouco lle importa este sostén identificador do xeito de ser e estar de toda unha comunidade.
Este blog nacido no ano 2008  tivo sempre como un dos seus obxectivos de cabeceira o ser bastión desta lingua hoxe festexada, demostrando asemade a certeza de que co galego chégase a todas as partes. 
O pasado sábado publicamos dentro das Xornadas de Carballo Vivo unha montaxe que reflicte, en termos xerais, a realidade patrimonial dun concello ao que chegamos a principios deste milenio e no que quedamos fartos de escoitar a cotío que "en Friol non había nada", demostrando indirectamente ese autoodio tan presente no día a día de moitos galegos.
Pasados uns cantos anos esperamos que ese desleixe, cando menos, non houbese aumentado, pero para evitar posibles esquecementos, deixamos esta montaxe na que participaron ex alumnas do colexio de Friol e que pode servir de viaxe virtual por este, ás veces, descoñecido concello friolés.
Feliz Día das Letras !

Nota: A ilustración reflicte a portada do vídeo e o cartel da celebración do 1º Día das Letras Galegas 

Seguir lendo...

16 maio 2017

Agradecemento


O sábado día 13 participamos pola tarde na sesión de homenaxe que a asociación Carballo Vivo promoveu e organizou como acto de recoñecemento ao labor desenvolto polo proxecto "Algo máis que pan e queixo" ao longo destes últimos anos.
A pesar da nosa inicial resistencia a tal acto, e dada a insistencia da citada asociación -- testemuña que pode acreditar estas palabras-- accedemos á actividade e, ao final, cremos que o esforzo pagou a pena.
Despois destes días de dixestión e repouso trala axitación sabatina, non sería de lei deixar o xusto agradecemento para máis adiante. Por iso agradecemos a asistencia de todas aquelas persoas que consideraron oportuno acompañármonos en data tan sinalada.
Sen prelación ningunha :
En primeiro lugar ao alumnado  que, esquecendo divisións de poderes e sorteos amañados, dedicaron agarimosas palabras que reforzan a nosa idea como docentes.
En segundo lugar aos compañeiros e compañeiras que compartiron espazo de docencia con nós no CPI Dr. López Suárez, que coa súa presenza achegaron a calor necesaria para superar as nosas iniciais dúbidas.
En terceiro lugar ao grupo de participantes nas sesión do Obradoiro da Memoria que se desenvolveron en Carballo Vivo, fartas como deben de estar de escoitarnos, foron quen de aturar unha nova sesión como se fose a primeira.
En cuarto lugar, e aínda que de xeito virtual, a Paquita Abuín que na súa misiva lida por Lucía Blanco, falanos do "xermolo --plantado polo proxecto-- do amor a Friol, de querer o noso patrimonio e amar a nosa cultura, de arraigarnos a historia do noso pobo,  porque desgraciadamente, un pobo que ignora a súa historia está abocado a condena da desaparición" e coa que non podemos máis que concordar.
En quinto lugar a Jesús Rodríguez que non só xa pola súa alocución, senón polo seu interese polo proxecto desde o primeiro momento e sempre dando pequenos empurróns para tirar por nós e levar "Algo máis que pan e queixo" polo mundo adiante.
En sexto lugar ao moderador que fixo do acto un espazo agarimoso no que axiña desapareceu a tensión --polo menos no que a nós tocaba--
En sétimo lugar ás cariñosas palabras de recoñecemento de Ses , unha verdadeira e agradable sorpresa para os que coma nós, somos seguidores do seu traballo.
En oitavo lugar ao apartado musical enfiado por Ana con músicos chegados de México, Cuba vía Xaén e Pontevedra, que deron a calidez a sesión coa súas interpretacións.
En noveno lugar á nosa costureira de referencia, Angelines, a Carmen da Torre, aos membros de Carballo Vivo, aos pais e nais que se achegaron  ata Carballo, a Xerardo Quintiá -homenaxedo nas pasadas Xornadas-- que nos puxo sobre aviso en relación á dixestión da que falabamos ao principio desta entrada.
En décimo lugar a Nazaré Guerreiro polas súas verbas coas que acreditou a loita dialéctica permanente entre a vella e nova escola, facendo unha análise do paralelismo entre aqueles afoutados mestres e mestras formados na II República que chegaron a pagar coa súa vida a ousadía de achegar un ensino comprometido e de calidade ás clases máis populares e a permanente loita de numerosos colectivos de docentes -- e por que non? o noso proxecto- que tentan salvar da deterioración un ensino público que cada vez está máis esquecido polas administracións que tiñan que velar por el.
Grazas tamén, xa para rematar, ás alumnas que participaron máis que meritoriamente na montaxe do vídeo proxectado e que publicaremos en breve.

Seguir lendo...

14 maio 2017

Punto e aparte

Este sábado dentro das V Xornadas de Interpretación e Dinamización do Medio Rural de Carballo participamos no emotivo acto de recoñecemento ao proxecto que baixo o paraugas ben coñecido de "Friol: algo máis que pan e queixo" botou andar xa hai algún tempo e no que foron protagonistas fundamentais o alumnado de ESO do CPI Dr. López Suárez e a veciñanza; dúas pezas claves sen as que o citado proxecto estaría eivado.
No citado acto fíxose un percorrido rápido sobre o que significou este andaina, percorrido que foi acompañado pola presentación que xa temos publicada nestoutra entrada.
O segundo bloque consistiu na presentación dunha montaxe audiovisual que en breve estará a disposición na rede e que vén ser un pequeno paseo iniciático polo concello friolés.
No último apartado fíxose fincapé no que queda por facer en relación aos eixos que vertebraron esta actividade: patrimonio material, inmaterial e natural. Dun xeito directo, imaxinativo e sobre todo vindicativo expuxéronse as necesidades urxentes que o pobo friolés debería afrontar en relación aos temas citados cunha perspectiva de investimento de futuro.
Deixamos aquí a presentación que se empregou nesta derradeira intervención.

     

Seguir lendo...

30 abril 2017

Un merecido recoñecemento

Alá polo ano 1934 –oitenta e tres anos atrás- catorce dos docentes destinados no concello de Friol propuxéronse e conseguiron levar adiante unha proposta –daquela—completamente innovadora: levar o alumnado ao mar.
Foi durante a II República cando agromaron cantidade de iniciativas escolares semellantes á que nos ocupa, inspiradas na filosofía que presidía a Institución Libre de Enseñanza.
Pois ben, o alumnado das escolas de Carballo, Xiá, Roimil-Nodar, e da Covariza-Silvela, 28 en total, marcharon un 6 de xuño de 1934 camiño do Ferrol --aínda non era do funeralísimo-- na que case con seguridade foi a primeira excursión escolar programada neste concello.
Ver o mar, visitar os arsenais e estaleiros, subir a un acoirazado, sucar o mar ferrolán nunha pequena embarcación a vapor... ( gustaríanos ver as caras dos discentes neste bautizo mariño: seguro que os seus ollos reflectirían por igual alegría e abraio, satisfacción e temor).
Completouse a xornada cunha comida realizada nas cantinas escolares que funcionaban daquela en moitas localidades; coa asistencia --seguro que tamén primeiriza-- á proxección dunha película no Teatro Jofre, para posteriormente cear no hotel Concepción Arenal  e poñer rumbo cara a Friol ás últimas horas da tarde. Se somos quen de situármonos no primeiro terzo de século XX, podemos imaxinar as dificultades organizativas que seguro tivo que afrontar a organización da excursión: recollida do alumnado ao punto de partida, solventar as dúbidas familiares, horario de chegada, medos, seguro que algunha crítica máis ou menos agachada… e se a isto lle engadimos as deficitarias infraestruturas viarias e os medios de comunicación dispoñibles, non podemos máis que recoñecer a valentía e afouteza que amosaron este grupo de mestres decididos a emprender unha verdadeira odisea coa fin de que o coñecemento do mar fose algo máis cá cor azul dos atlas escolares.
Á fronte da expedición ían Dª Vicenta Puga Castro, mestra de Xiá,  Dª Elena Refojo Freire ( Carballo), Emiliano Manrique Gallardo ( Covariza, Silvela) e Luís Ángel Lafoz López (Roimil-Nodar). Do resto de docentes podemos facer conxecturas pero non sabemos con seguridade quen participou.
Con esta entrada queremos manifestar o noso máis que merecido recoñecemento a este grupo de comprometidas mestras e mestres que foron quen de xerar ilusión por estas terras en tempos ben difíciles.

Nota: As fotografías que ilustran a entrada de esquerda a dereita son do Teatro Jofre, da antiga escola de Xiá e do acoirazado visitado polo alumnado

Seguir lendo...

26 abril 2017

5ª Xornadas organizadas por Carballo Vivo

Achégase maio e con el unha nova edición das "Xornadas de interpretación e dinamización do medio rural" organizadas por Carballo Vivo; coma non quere a cousa van pola .
Os próximos 6, 13 e 17 de maio, segundo indica a programa, desenvolveranse as actividades habituais con algunha sorpresa na que traballa de xeito intensivo a citada asociación. 
Se as sesións dedicadas ao lobo ( día 6 ) e á saúde ( día 13) xa son fixas para a organización, hai que facer mención especial ao terceiro día das Xornadas que fan coincidir co 17 de maio --Día das Letras Galegas, dedicadas este ano a Carlos Casares-- e que se aproveita, entre outras actividades, para a presentación do Grupo de Teatro de Carballo Vivo que porá en escena "A galiña azul" adaptación teatral do relato do mesmo título do propio autor homenxeado.
O día 13, na sesión da tarde, participaremos nós cunha pequena achega a modo de despedida.

Seguir lendo...

10 abril 2017

Fósiles en Friol?

Seguir lendo...

19 decembro 2016

Bo Nadal

Seguir lendo...

18 decembro 2016

A toponimia da parroquia de Santa María de Carlín

Xa estamos rematando o percorrido toponímico iniciado cos comezos deste blog. Hoxe tócalle á parroquia de Santa María de Carlín que na actualidade (segundo datos do INE do 2015) ten 46 habitantes de dereito.No ano 2000 as mesmas fontes rexistraban a 74 habitantes. O descenso é claro, pero imos ao noso.
Do nome que leva a parroquia escribimos xa hai tempo ao falarmos da romaría do Ermo e da igrexa parroquial
De Argá de Arriba e de Argá de Abaixo falamos tamén outrora nestoutra entrada.
A Cabana, topónimo que coincide con outro existente na parroquia de Nodar, ten a súa orixe na latina 'capanna' choza.
A Pena do Muíño referente nidio ao latín  "penna" e "molinum" que non necesita aclaración. 
Taín  é un topónimo non moi frecuente (atopámolo nos concellos ourensáns de Coles e Allariz e nos pontevedreses da Cañiza e Lalín); seguindo  a N. Ares Vázquez tería a súa orixe nunha "Uilla Tagini"  ( Taginus/i sería un antropónimo celta derivado de  tagus “río , charca, lodo". No século XIII xa hai referencia a este lugar nos Tombos do Mosteiro de Sobrado "Dominicus Iohannis clericus de Sancti Mammetis ts., Petrus Petri de Taim ts., Iohannes de Sancti ts., Dominicus qui notuit."
Indicar só como curiosidade o feito de que en Carlín, no Ermo celébrase todos os 25 de marzo unha romaría da que xa falamos e casual ou non tan casualmente nesa data na mitoloxía céltica celébrase a festa da Deusa Nai, Cailleach, Caléac ou "Gyre-Carlin"( ollo paroxítona-grave-); curioso!; pero máis aínda se temos en conta que esta Deusa Nai está caracterizada como unha muller vella e sapientísima, con grande forza e múltiples poderes,( o prototipo de moura ou bruxa do noso lendario) capaz de levar na súa cabeza grandes penas e proferir terribles ameazas. Non vos soa á lenda das próximas Pena Bicuda ou Pena Castrexa ?
Pero aínda hai máis, falamos tamén nesta entrada do lugar de Taín e lembramos a orixe céltica que propón don Nicandro Ares: nas frías terras de Escocia atopámonos con outro Tain, aínda que tamén aquí como palabra grave..
Non deixan de ser casualidades pero o que si é certo é, que na actualidade, hai estudosos que están reformulando a orixe de moitos topónimos da nosa xeografía galega  --entre eles o noso autor de cabeceira Cabeza Quiles, atopando moitas máis referencias etimolóxicas ao mundo céltico das que os estudos clásicos de toponimia acreditaban ata o momento.

Seguir lendo...

12 decembro 2016

Fallado o I Premio de investigación de Friol

Hoxe sae publicado no diario provincial El Progreso o fallo do "I PREMIO DE INVESTIGACIÓN HISTÓRICA, CULTURAL E ETNOGRÁFICA "CONCELLO DE FRIOL".
Ao mesmo - convocado no mes de febreiro- presentáranse catro traballos dos que, ao final, resultou vencedor o titulado  "A arquitectura renacentista de índole civil e relixiosa" presentado por Cristina Barreiro Abuín; o segundo premio recaeu no traballo " Toponimia no concello de Friol " presentado por Laura Ferro Devesa e Estefanía Pena Ferro.
Os premios dotados de 2000 e 500 euros, respectivamente, serán entregados ás gañadoras este sábado 17 de decembro ás 11 da mañá no centro sociocultural da vila.
Alegrámonos de que estes dous --seguro que magníficos-- traballlos fosen realizados por xente nova do propio concello, o que nos permite aventurar novas pescudas que acheguen un mellor coñecemento da historia e costumes destas terras.
Só queda felicitar polos seus traballos e dedicación tanto a Cristina como ás nosas exalumnas Laura e Estefanía e nada máis que esperar á publicación dos mesmos para poder botarlle un ollo aos mesmos.
Parabéns !!!     
Nota: A fotografía que acompaña a entrada é a que ilustra a nova de El Progreso e mostra ao xurado en plenas deliberacións,

Seguir lendo...

11 decembro 2016

Nunha aira de Lugo (Miraz)

Esta semana coñecemos  a través do muro de facebook "Es de Friol se..." un vídeo co título que encabeza esta entrada.
Despois de velo consideramos case unha obriga inserilo neste blog, pois recolle unha conversa na que se reflicte unha visión pouco frecuente no concello e bastante atinada da realidade xeral e friolesa en particular que foi o que nos animou a publicala neste recanto.
A magnífica montaxe debémoslla á autora do vídeo, Ana Moreiras, con orixes friolesas e hoxe exercendo a docencia no IES A Cachada de Boiro, a quen agradecemos a súa autorización para o uso do vídeo.
Aquí queda e prestádelle atención que ben o merece.

"Hai anos os vellos e vellas xuntábanse nas airas ó final do día para contaren contos. Un fermoso hábito que manteñen hoxe algunhas persoas, entre elas tres mulleres ás que puiden escoitar no Curral de Raposo, Miraz (Friol). A súa conversa faime repensar a paisaxe luguesa e o papel da muller na sociedade rural de hoxe" (Ana Moreiras)

Seguir lendo...

22 novembro 2016

Visita a Friol do alumnado de Pedagoxía da USC

Este pasado venres na Torre de San Paio, convidados pola  Facultade de Ciencias da Educación da USC, expuxemos o traballo desenvolto por este blog ao alumnado da área de Deseño e Avaliación de Materiais Didácticos de 4º de Pedagoxía, acompañados polo seu profesor Jesús Rodríguez.
A actividade integrouse na visita que fixo este grupo á Rede Museística provincial, que incluíu a presentación da cantidade de actividades na que está implicado o Museo de San Paio de Narla.
Nós fixemos a presentación de todo o traballo que significou "Friol: algo máis que pan e queixo", non só como blog ,senón tamén como mobilizador de diferentes proxectos que se levaron adiante no CPI Dr. López Suárez.
Agradecemos tanto a invitación da USC, como a acollida do persoal da Torre e, como non , a atención prestada por esta futura fornada de pedagogas e pedagogos. 
Grazas a todas e todos.
Deixamos aquí o pdf que empregamos na charla.

Nota: A fotografía que ilustra a entrada é obra de Ana Ferro

Seguir lendo...

16 xuño 2016

A toponimia de San Pedro de Anafreita

Xa comentamos nestoutra entrada o topónimo que dá nome á parroquia; agora completamos o estudo dos outros topónimos da mesma
A Devesa: para explicar este primeiro topónimo podemos reler o xa comentado na entrada referente a Santalla da Devesa.
A Carballosa viría sendo un lugar abondoso en carballos do prerromamo *carba.
Paredes: podemos reler a información sobre o lugar recollido na parroquia de Carballo.
Portolamas: Encontrámonos aquí  un "portus" -paso- e "lama" -segundo o dicionario da RAG  "masa branda que se forma ao mesturarse terra, area, follas etc., con auga", nome de posible orixe prerromana que chegou ata nós a través do latín.
O Río: topónimo con orixe no "rivus" latino.
O Curral dos Mateos e O Curral dos Paos corresponderíanse "cun espazo --segundo definición do dicionario da RAG- situado preto ou a carón da casa labrega, descuberto e xeralmente valado, onde se ceiban certos animais domésticos, se gardan os apeiros ou o carro, a leña ou o toxo etc". No primeiro caso faríase referencia a uns seus posibles posuidores 'Matheus'. No segundo os paos non debemos confundilos cos tan comúns "paus", aínda qque non nos atrevemos a indicar a súa orixe, si podemos dicir que o topónimo Paos atopámolo na actualidade no concello de Muras e na parrqouia de Lira, Carnota; por outra parte indicar que en actas notariais do século XIII encontrámonos Villa de Paos: 
"Sabian quantos eſta carta uiren, como nos, don Jullao, albad de Samoos, τ o conuento deſſe lugar, damos a uos, Pedro Diaz, τ a un uoſſo fillo ou filla, qual nomeardeſ, a uoſſa morte, o noſſo caſal de Uilla de Paos que pertenʢe aa meſa do albad, con todas ſuas dereyturas τ perteneʢas, ao qual dizen Cima de Uilla" texto que non garda relación ningungha con Anafreita pero que reflicte a existencia deste escuro topónimo dende antigo.
A Braña: Segundo o Dicionario da RAG é un "terreo moi húmido que pode ser prado ou monte baixo". Comenta Tato Plaza, F.R que a etimoloxía desta palabra redúcese a tres hipóteses: unha posible orixe prerromana, tal vez do céltico '*brakna', latinizado en bragna; outra posibilidade sería que viñese do latino 'vorago' e por último que tivese a súa orixe no latino '*vērānea'  como pastos de verán - aínda que hai quen pon en cuestión esta última posibilidade.
Pardiñeira: Encontrámonos xa cun Pardiñeiro na parroquia de Silvela e a esa entrada diriximos o comentario do topónimo. Porén non queremos deixar pasar a ocasión de citar a tradución do Cancioneiro da poesía céltica de Julius Pokorny  feita por Celestino Fernández de la Vega e Ramón Piñeiro no afastado ano do 1952 e no que se reflicte a presenza viva deste vocábulo e indica ben ás claras o seu significado de ruinoso e deshabitado que lle dá o dicionario da RAG.:
 " Medran as silvas de agudas espiñas arredor da fortaleza pardiñeira
Froito pesado cobre o duro terreo. 
Caen as abelás - ¡ colleita ben boa , abofellas ! - 
das abelaneiras do outo do castelo" 

Seguir lendo...

28 maio 2016

Aventuras e desventuras dunhas espiña de toxo chamada Berenguela

Despois da estrea do pasado xoves da montaxe "Aventuras e desventuras dunha espiña de toxo chamada Berenguela", hoxe tivo lugar no mesmo Centro Sociocultural a representación para toda a comunidade friolesa. 
Diante de numeroso público -- foi unha das ocasións, desde que funciona o grupo de teatro, da que se pode dicir que houbo moita xente-- púxose en escena a adaptación desta obra para títeres que alá polo ano 1975 artellara Manuel María para os rapaces dunha familia monfortina á que unía fonda amizade.
A adaptación tratou de axustar os personaxes á realidade do grupo de teatro pero respectando en todo momento o espírito da obra do poeta chairego.
A verdade é que o espectáculo foi un éxito.Se xa o pasado xoves quedaramos satisfeitos coa escenificación, hoxe as actrices melloraron notablemente a súa interpretación o que deu como resultado unha mellor posta en escena e un resultado máis que óptimo.
Só queda agradecer ao público a súa presenza e a Angelines Santos a súa colaboración: xa desde os inicios do grupo é a responsable de que a roupaxe das personaxes sexa fiel reflexo do que as mesmas queren trasmitir.
Xa por último indicar que neste enlace podedes escoitar a primeira representación desta obra e algo da súa historia. Precisamente aproveitamos a imaxe do teatriño no que foi represerntada por primeira vez como ilustración desta entrada.
Neste enlace podedes acceder ao audio da representación do sábado día 28 de maio   

Seguir lendo...

19 maio 2016

Teatro da man de Manuel María

Os próximos xoves e sábado ( 26 e 28 de maio) no Centro Sociocultural do concello friolés, o grupo de teatro do CPI Dr. López Suárez representará a obra de Manuel María "Aventuras e desventuras dunha espiña de toxo chamada Berenguela".
Esta obriña escrita inicialmente para ser representada nun teatriño de monicreques, é unha peza moi empregada no ámbito educativo sendo escenificada por moitos e diferentes grupos teatrais existentes nos centros  ou creados ad hoc para a citada representación.
É a primeira vez que traballamos cun guión alleo, pero este ano e sendo Manuel María o homenaxeado no Día das Letras Galegas, consideramos case unha obriga buscar un texto do poeta da Terrá Chá. 
Nós, collemos a obra e adapatámola ás nosas posibilidades, cambiando personaxes e mesmo introducindo algunha, pero sempre respectando o espírito que o autor chairego lle imprimiu á obra.
Dada a pequenez do grupo algunha das compoñentes representan diferentes papeis que, coa consabida e caracterización singular, tentaremos non leve a equívocos.
Nas mans de Andrea Iglesias, Vanessa Blanco, María José Roibás, Irea Blanco, Lúa Martínez, María Fariñas e Ada Blanco recaeu o traballo de preparación desta montaxe que esperamos sexa do agrado do público asistente.
Esperámosvos      

Seguir lendo...

11 maio 2016

Homenaxe a Xerardo Quintiá

Este sábado dentro das programación das IV Xornadas de interpretación e dinamización do medio rural que se están a desenvolver na parroquia de Carballo, está previsto dedicarlle a sesión da mañá a homenaxear ao escritor friolés Xerardo Quintiá.
Dende que no ano 1997 publicase Finísimo po nas ás ata O viaxeiro radical do ano pasado, innumerables son os títulos que acollen unha extensa produción narrativa, que en grande parte reflicte un emocionado apego ao mundo rural no que desenvolveu a súa infancia ( innegables referencias á vida cotiá friolesa podemos lelas en múltiples páxinas de Xerardo) 
Co seu Ailalalelo de auga, alá polo 2001, comeza a publicación da súa produción poética -aínda que a súa narrativa por momentos tamén se volve poética--, continuada coa súa Poesía en ruta e a serie de Fornelos& Fornelos que xa, de momento, as dúas primeiras entregas acadaron sendos premios.
Tampouco non hai que esquecer a súa atención á xente máis cativa. Aínda lembramos as ocasións nas que empregamos o seu Ketumba Ketamba, O burro Feldespato ou a Titiritesa, para lecturas colectivas ben animadas e coa expectación dos rapaces e rapazas nos ollos de quen está a ler, non un libro por obriga senón co entusiasmo de saber como remata a historia e sabendo por riba que esa historia era narrada por un home tan friolés como os participantes da actividade.
En definitiva, desde estas páxinas sumámonos á merecida homenaxe e ao recoñecemento da obra dun autor que sente a súa terra como súa, transmite esa querenza nas súas creacións e, ao tempo é facho de esperanza nestes tempos convulsos que nos tocaron vivir.

Seguir lendo...

14 abril 2016

IV Xornadas de Carballo

Un ano máis a Asociación Carballo Vivo organiza as Xornadas de Interpretación e Dinamización do Medio Rural, terán lugar o derradeiro sábado de abril,día 30, e os dous primeiros sábados de maio, días 7 e 14.
Nas mesmas desenvolveranse actividades relacionadas co mundo do lobo -que inclúe a proxección da película "Entre lobos"--, a habitual xornada ao redor do mundo da saúde e,para rematar esta 4ª edición, o sábado día 14 de maio terá lugar unha sesión homenaxe ao escritor friolés Xerardo Quintiá.
Desde estas páxinas desexamos acaden o éxito das pasadas edicións e animamos a todos e todas a participar nas mesmas.
Premendo aquí accédese ao programa.

Seguir lendo...

18 febreiro 2016

O viaxeiro radical

No mes de xuño deste pasado ano a editorial Galaxia publicaba a última creación de Xerardo Quintiá "O viaxeiro radical". Despois da súa lectura nos afastados meses de lecer estival, tiñamos pendente a publicación desta entrada no blog que fomos adiando ata hoxe. Aí vai.
Neste coidado relato atopámonos cunha biografía novelada de Manfred Gnädinger, o que para nós sempre fora o "Alemán de Camelle", personaxe enigmático que na nosa mocidade foi motivo de visitas iniciáticas a esa parroquia de Camariñas a bordo dun vello 2CV, e por suposto orixe de controversia polas diferentes opinións que a vida e obra deste home xeraban.
Chegado a principios dos sesenta a esa parroquia camariñá, en plena Costa da Morte, despois dun seu periplo europeo --detallado na novela-- Man, como tamén era coñecido, decidiu asentarse en Camelle, no que creu lugar idóneo para levar adiante os seus proxectos artísticos, que en definitiva, non eran outra cousa ca representación en pedra da súa filosofía vital resumida nunha comuñón plena co medio natural magnificamente plasmada na obra de Quintiá.
Moitos foron os atrancos cos que se encontrou este artista, pois era de difícil comprensión para a poboación lugareña aquilo que para el era a súa vida. Esta incomprensión, que mesmo o levou a ter que facer fronte a denuncias, non deixa de ser elemento recurrente en sociedades pechadas como a nosa que cre que o seu -no máis cativeiro do sentidos- é o único que ten validez e polo mesmo trata de impor esas súas crenzas cun aquel de prepotencia bastante achegada á ignorancia ( lembramos --conto ou non-- o que nos relataron tempo atrás arredor duns comentarios dirixidos a uns nenos  - polo visto non nativos-- que xogaban no parque infantil da nosa vila e que foron escorrentados  con frases semellantes a "en Friol non queremos hippies"). 
O texto de Xerardo permite achegarnos á historia deste home, que como símbolo do que significou para o medio natural a traxedia do Prestige, morreu poucos días despois da mesma, sobrecollido polo desastre mediambiental producido  polo vertido das miles de tonelada de petróleo que arrasaron as costas galegas a fins do ano 2002.
De lectura amena e empregando un léxico enriquecedor e ben coidado --o habitual na narrativa de Xerardo-,  este viaxeiro radical ben merece unha lectura sosegada para gozar da pluma deste home que a cada pouco nos demostra a todos que Friol é algo máis que pan e queixo.
Grazas Xerardo.

Seguir lendo...

05 febreiro 2016

É tempo de Entroido

Novamente Modesto Fernández e o seu alumnado de ESO do centro escolar friolés, facendo historia coas súas creacións.
Neste caso cumprindo coa súa cita anual co Entroido.
Parabéns!

Seguir lendo...

03 febreiro 2016

I PREMIO DE INVESTIGACIÓN HISTÓRICA, CULTURAL E ETNOGRÁFICA "CONCELLO DE FRIOL".

Este luns, 1 de febreiro, a Asociación Cultural Carballo Vivo, xunto coa Facultade de Ciencias de Educación da USC e o Concello de Friol veñen de convocar o I PREMIO DE INVESTIGACIÓN HISTÓRICA, CULTURAL E ETNOGRÁFICA "CONCELLO DE FRIOL".
Ao mesmo poderá presentarse calquera tipo de traballo relacionado co patrimonio cultural e etnográfico do concello friolés, tendo en conta as Bases establecidas para o mesmo e que podedes consultar premendo neste enlace.
Alegrámonos desta convocatoria e esperamos que a mesma sexa exitosa. Desde este caderno animamos a participar a todas aquelas persoas que lle tedes especial cariño a este concello  e desexedes ampliar o coñecemento sobre estas terras milenarias.
Ánimo! 

Seguir lendo...

21 decembro 2015

Bo Nadal !

Seguir lendo...

 
Creative Commons License
Esta obra publícase baixo unha Licenza de Creative Commons.